జనం వెలుగు:- లా కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా తన 41వ నివేదికలో ఈ నిబంధనను ప్రొసీజర్ కోడ్‌లో చేర్చాలని సిఫార్సు చేసింది. ముందస్తు బెయిల్ బెయిల్లో ఒక రకం. సెక్షన్ 438 CRPC లో ముందస్తు బెయిల్ గురించి ప్రస్తావన చేయడం జరిగింది.
భారతీయ క్రిమినల్ చట్టం ప్రకారం , క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ సెక్షన్ 438(1) కింద ముందస్తు బెయిల్ కోసం ఒక నిబంధన ఉంది.

ఈ నిబంధన ప్రకారం ఒక వ్యక్తి నాన్-బెయిలబుల్ నేరం చేశాడనే ఆరోపణపై అరెస్టును ఊహించి బెయిల్ పొందేందుకు అనుమతిస్తుంది .

ముందస్తు బెయిల్ దాఖలు చేసిన తర్వాత, బెయిల్ దరఖాస్తు గురించి ప్రత్యర్థి పక్షానికి తెలియజేయబడుతుంది మరియు ప్రతిపక్షం బెయిల్ దరఖాస్తుపై కోర్టులో పోటీ చేయవచ్చు (దీన్ని చేయడానికి పబ్లిక్ ప్రాసిక్యూటర్‌ను కూడా ఉపయోగించవచ్చు).

ముందస్తు బెయిల్ అనేది ఒక వ్యక్తిని బెయిల్‌పై విడుదల చేయడానికి ఆదేశాన్ని సూచిస్తుంది, ఆ వ్యక్తిని అరెస్టు చేయడానికి ముందే జారీ చేయబడుతుంది.

ముందస్తు బెయిల్ జారీ చేసే కోర్టులు
1. సెషన్స్ కోర్టు
2. హైకోర్టు

ముందస్తు బెయిల్ పొందేందుకు అర్హతలు

ఏ వ్యక్తి అయినా తప్పుడు లేదా బూటకపు ఆరోపణలపై లేదా ఎవరితోనైనా శత్రుత్వం కారణంగా తనను అరెస్టు చేసే ఎత్తుగడ జరుగుతోందని లేదా తనపై తప్పుడు కేసు బనాయించే అవకాశం ఉందని భయపడినప్పుడు, అతను కదిలే హక్కు కలిగి ఉంటాడు. గుర్తించదగిన లేదా నాన్-కాగ్నిజబుల్ నేరానికి అతన్ని అరెస్టు చేసిన సందర్భంలో బెయిల్ మంజూరు చేయడానికి క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ సెక్షన్ 438(1) ప్రకారం సెషన్ కోర్టు లేదా హైకోర్టు, మరియు న్యాయస్థానం సరైనది అనుకుంటే, నిర్దేశించవచ్చు అటువంటి అరెస్టు సందర్భంలో, అతను బెయిల్పై విడుదల చేయబడతాడు.

న్యాయ స్థానాలు విధించే షరతులు

హైకోర్టు లేదా సెషన్ న్యాయస్థానం నిర్దిష్ట కేసు యొక్క వాస్తవాల వెలుగులో అటువంటి షరతులను చేర్చవచ్చు, దానితో సహా
1. అవసరమైనప్పుడు మరియు అవసరమైనప్పుడు పోలీసు అధికారి విచారణ కోసం వ్యక్తి తనను తాను అందుబాటులో ఉంచుకునే షరతు;
2. వ్యక్తి ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా, కేసు వాస్తవాలతో పరిచయం ఉన్న ఏ వ్యక్తికి ఎలాంటి ప్రేరేపణ, బెదిరింపు లేదా వాగ్దానం చేయకూడదనే షరతు,
3.కేసేకి సంబంధించిన వాస్తవాలను కోర్టుకు లేదా ఏ పోలీసు అధికారికి వెల్లడించకుండా నిరోధించడానికి
4. కోర్టు యొక్క మునుపటి అనుమతి లేకుండా వ్యక్తి భారతదేశాన్ని విడిచిపెట్టకూడదనే షరతు మిగతావి.. కోర్టు తన విచక్షణ అధికారాలు ఉపయోగించి కేస్ తీవ్రతను అనుసరించి విధిస్తుంది.

అటువంటి వ్యక్తి ఆ తర్వాత అరెస్టు చేయబడి, అరెస్టు సమయంలో లేదా అటువంటి అధికారి కస్టడీలో ఉన్నప్పుడు బెయిల్ ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉంటే, అతను బెయిల్‌పై విడుదల చేయబడతాడు మరియు అటువంటి నేరాన్ని పరిగణలోకి తీసుకున్న మేజిస్ట్రేట్ వారెంటును నిర్ణయించాలి.

ఆ వ్యక్తికి వ్యతిరేకంగా జారీ చేయబడినప్పుడు, అతను ముందస్తు బెయిల్ మంజూరు చేసే కోర్టు ఆదేశాలకు అనుగుణంగా బెయిలబుల్ వారెంట్ జారీ చేస్తాడు.

–సిధ్రామ్ మెట్రే కేసును విచారిస్తున్నప్పుడు సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టు విధించిన కొన్ని షరతులు అవసరం లేదని & ముందస్తు బెయిల్ నిబంధనలకు విరుద్ధంగా ఉందని పేర్కొంది

దరఖాస్తుదారు అతను లేదా ఆమె నమ్మడానికి కారణం ఉన్న ప్రత్యేక వాస్తవాలు సంఘటనలను బహిర్గతం చేయడం ద్వారా తప్పక చూపించాలి, అతను లేదా ఆమె నాన్-బెయిలబుల్ నేరం కోసం అరెస్టు చేయబడవచ్చు, తద్వారా నేరం లేదా నేరాలను మాత్రమే పేర్కొనడానికి కోర్టు జాగ్రత్త తీసుకుంటుంది. ఆర్డర్ ప్రభావవంతంగా ఉంటుంది ఇది అన్ని ఇతర నేరాలను కవర్ చేసే బ్లాంకెట్ ఆర్డర్ కాదు.

ముందస్తు బెయిల్ రద్దు

ఒక నిందితుడు బెయిల్‌ను రద్దు చేయనంత వరకు స్వేచ్ఛగా ఉంటాడు. బెయిల్‌పై విడుదలైన ఏ వ్యక్తినైనా ఫిర్యాదిదారు లేదా ప్రాసిక్యూషన్ సమర్పించిన దరఖాస్తుపై అరెస్టు చేసి కస్టడీకి అప్పగించాలని హైకోర్టు లేదా సెషన్ కోర్టు ఆదేశించవచ్చు.

ముందస్తు బెయిల్ నిరాకరించినా నిందితుడిని అరెస్ట్ చేయకుండా ఉండొచ్చు సుప్రీం కోర్టు

ఒక వ్యక్తికి ముందస్తు బెయిల్ ఇవ్వడానికి కోర్టులు నిరాకరించినా.. సరైన కారణం ఉంటే అతనిని అరెస్ట్ చేయకుండా ఉండవచ్చని సుప్రీం కోర్టు చెబుతోంది. “అసాధారణ పరిస్థితులలో” న్యాయస్థానాలు నిందితులకు ముందస్తు బెయిల్ నిరాకరించినప్పుడు కూడా అరెస్టు నుండి రక్షణ కల్పించే విచక్షణను కలిగి ఉన్నాయి. అయితే, ఆ అధికారాన్ని ఇష్టం వచ్చినట్టు ఉపయోగించలేము. సహేతుకమైన కారణం ఉంటేనే ఆ ఉత్తర్వులు ఇవ్వగలము.” అని సుప్రీం కోర్టు ఒక తీర్పులో చెప్పింది.
“కోర్టులు ఎదుర్కొంటున్న పరిస్థితుల గురించి మేము విస్మరించలేము .. ముందస్తు బెయిల్ దరఖాస్తులతో వ్యవహరించేటప్పుడు. నిందితుడికి ముందస్తు బెయిల్ ఇవ్వడానికి కోర్టు మొగ్గు చూపకపోయినా, అసాధారణమైన పరిస్థితుల కారణంగా, కొంతకాలం అరెస్టు చేసిన వ్యక్తిని రక్షించాల్సిన అవసరం ఉందని హైకోర్టు అభిప్రాయపడిన పరిస్థితులు ఉండవచ్చు.”అని చీఫ్ జస్టిస్ ఎన్వి రమణ మరియు న్యాయమూర్తులు సూర్య కాంత్, అనిరుద్ద బోస్ ధర్మాసనం తెలిపింది.

దీనిని ఇంకా స్పష్టంగా చెప్పేందుకు ఇలా ధర్మాసనం ఉదాహరణ ఇచ్చింది. “దరఖాస్తుదారుడు అతని / ఆమె కుటుంబ సభ్యుల ప్రాధమిక సంరక్షకుడు లేదా ప్రధాన కుటుంబ పోషకుడు అయినందున కొంతకాలం రక్షణను అభ్యర్థించవచ్చు. వారికి ఏర్పాట్లు చేయాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇటువంటి అసాధారణ పరిస్థితులలో, ముందస్తు బెయిల్ మంజూరు కోసం కఠినమైన కేసును తయారు చేయనప్పుడు, లేదా, దర్యాప్తు అధికారం కస్టోడియల్ దర్యాప్తు కోసం ఒక కేసును తయారుచేసినప్పుడు న్యాయం నిర్ధారించడానికి హైకోర్టుకు అధికారం లేదని చెప్పలేము.” “దీనికి ప్రస్తావన అవసరం లేదు, కానీ ఈ కోర్టు అటువంటి అధికారాన్ని ఇవ్వడానికి రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 142 ప్రకారం తన అధికారాలను కూడా ఉపయోగించుకోవచ్చు.”

అయితే, ఇటువంటి విచక్షణా శక్తిని అప్రధానమైన రీతిలో ఉపయోగించలేము” అని సుప్రీం కోర్టు తెలిపింది. “సెక్షన్ 438, Cr.PC, (ఇది ముందస్తు బెయిల్‌తో వ్యవహరిస్తుంది) కింద చట్టబద్ధమైన పథకాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి …. అలాగే, దర్యాప్తు సంస్థ, ఫిర్యాదుదారు, సమాజం యొక్క ఆందోళనలను దఖాస్తుదారుడు సమతుల్యం చేయాలి. అందువల్ల, దర్యాప్తు అధికారం యొక్క ఆందోళనలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటూ, దరఖాస్తుదారుడి ప్రయోజనాలను పరిరక్షించడానికి ఇటువంటి ఉత్తర్వు తప్పనిసరిగా ఇవ్వవలసినదిగా ఉండాలి. అలాంటి ఉత్తర్వు తప్పక సహేతుకమైనది ”అని సిజెఐ ధర్మాసనం పేర్కొంది.

ముందస్తు హై బెయిల్ కోసం నిందితుల ప్రార్థనను తిరస్కరిస్తూ, ట్రయల్ కోర్టు ముందు లొంగిపోవాలని, 90 రోజులలోపు సాధారణ బెయిల్ దరఖాస్తును దాఖలు చేయాలని కోరిన రెండు హైకోర్టు ఆదేశాలకు వ్యతిరేకంగా కోర్టు అప్పీల్స్ పై ధర్మాసనం విచారణ చేసింది. అరెస్టుకు ముందస్తు తిరస్కరించినందున హైకోర్టు వారికి మరింత రక్షణ కల్పించలేదనే కారణంతో ఈ కేసును సుప్రీం కోర్టులో సవాలు చేశారు. దీనిపై సుప్రీం కోర్టు ధర్మాసనం పై విధంగా స్పందించింది.

ఈ సందర్భంగా ఆకర్షణీయంగా కనబడుతున్నప్పటికీ, ఈ నిబంధన యొక్క విశ్లేషణ అసంపూర్ణంగా ఉందని అభిప్రాయపడుతున్నట్టు చీఫ్ జస్టిస్ చెప్పారు. “సెక్షన్ 438, Cr.P.C. లోని నిబంధనల యొక్క ఏదైనా వివరణ అంత సమగ్రంగా లేదు. సెక్షన్ 438, Cr.P.C. కింద ఒక దరఖాస్తు మంజూరు లేదా తిరస్కరణ అనే వాస్తవాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. ఒక వ్యక్తి యొక్క జీవన హక్కు మరియు స్వేచ్ఛపై ప్రాథమిక హక్కును కలిగి ఉంటారు. ఈ అధికార పరిధి యొక్క పుట్టుక రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 లో ఉంది. ఒక వ్యక్తి జీవితాన్ని, స్వేచ్ఛను రక్షించడానికి సమర్థవంతమైన మాధ్యమం ఈ ఆర్టికల్. అందువల్ల ఈ నిబంధనను సరళంగా చదవాల్సిన అవసరం ఉంది. భాషలో ఏదైనా అస్పష్టత ఉపశమనం కోరుతూ దరఖాస్తుదారునికి అనుకూలంగా పరిష్కరించబడాలి.” అని పేర్కొన్నారు. అయితే, ఈ కేసులో, అరెస్టుకు ముందే వారిని రక్షించడం ద్వారా హైకోర్టు “తీవ్రమైన లోపం” చేసిందని, అయితే అరెస్టుకు ముందు బెయిల్ నిరాకరించి, హైకోర్టు ఉత్తర్వులను పక్కన పెట్టిందని ధర్మాసనం తెలిపింది.

నోట్. ముందస్తు బెయిల్ కేవలం non bailable కేసుల్లో మాత్రం వేస్తారు.

పాటిల్ అసోసియేట్స్
జి. శ్యామ్ రావు
జి. దినేష్ పాటిల్
జి. ఉమేష్ పాటిల్
9014988555